یکی از پایهایترین ابزارهای حقوقی در معاملات بینالمللی، مجموعه قواعد اینکوترمز (Incoterms) است که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین شده و نکته بسیار مهم اینجاست که هر ده سال یکبار بهروز میشود. آخرین نسخه قابل استناد، اینکوترمز ۲۰۲۰ میباشد. شرکت بازرگانی زارعی با بیش از دو دهه تخصص متمرکز بر ترخیص کالا از گمرک (در گمرک تهران، بندرعباس، بوشهر و سایر بنادر)، همواره به بازرگانان توصیه میکند که درک صحیح از این قواعد، نخستین گام برای کاهش هزینهها و زمان ترخیص است. در ادامه، با نگاهی کامل و به ترتیب، تمامی 11 اصطلاح اینکوترمز ۲۰۲۰ را تشریح میکنیم.
اینکوترمز چیست؟
واژه اینکوترمز از ترکیب سه کلمه انگلیسی International Commercial Terms ساخته شده است که در مجموع به معنای قواعد بینالمللی بازرگانی میباشد. این قواعد برای نخستین بار در سال ۱۹۳۶ توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) منتشر شد تا ابهامات موجود در قراردادهای خرید و فروش بین کشورهای مختلف از بین برود. هدف اصلی اینکوترمز، شفافسازی تعهدات خریدار و فروشنده در زمینه حمل، تحویل، بیمه و ریسک کالا است. هر دو طرف یک معامله بینالمللی موظفند طبق قاعدهای که در قرارداد ذکر میکنند، عمل کنند. این قواعد هر چند سال یکبار بر اساس تغییرات محیط تجارت جهانی بهروزرسانی میشوند.
اینکوترمز 2026 چیست؟
برخی از بازرگانان به اشتباه از عبارت اینکوترمز 2026 استفاده میکنند. باید بدانید که آخرین نسخه رسمی منتشر شده توسط ICC، همچنان اینکوترمز 2020 است و نسخهای با عنوان 2026یا 2025 وجود ندارد. رویه اتاق بازرگانی بینالمللی این است که هر ده سال یک بار اصلاحیههای خود را اعلام میکند. تا زمان انتشار نسخه بعدی (2030)، تمام معاملات بینالمللی باید بر اساس قواعد اینکوترمز 2020 تنظیم و تفسیر شوند.
قواعد اینکوترمز 2020
در ادامه هر یک از این ترمها را به زبان ساده توضیح میدهیم:
EXW یا Ex Works : تحویل در محل کارخانه / انبار فروشنده
در این قاعده، فروشنده کمترین میزان تعهد را دارد. او فقط کالا را در محل خود (کارخانه، انبار یا کارگاه) در اختیار خریدار قرار میدهد. از همان نقطه، تمامی هزینهها و مسئولیتها از جمله بارگیری، حمل داخلی، تشریفات گمرکی صادرات، حمل بینالمللی، بیمه و ترخیص در مقصد بر عهده خریدار خواهد بود.
FCA یا FREE CARRIER : تحویل در محل تعیین شده به حامل در کشور مبدأ
بر اساس این قاعده، فروشنده موظف است پس از انجام تشریفات گمرکی صادراتی، کالا را در مکانی که از قبل توافق شده، در اختیار نخستین حامل (شرکت حملونقل) قرار دهد. از همان لحظه که کالا به حامل تحویل داده شد، تمام ریسکها و هزینههای بعدی بر عهده خریدار است. خریدار باید دقیقاً محل تحویل را در قرارداد مشخص کند.
FAS یا Free Alongside Ship : تحویل در کنار کشتی
این قاعده فقط برای حمل دریایی کاربرد دارد. فروشنده زمانی به تعهد خود عمل کرده است که کالا را روی اسکله، در مجاورت کشتی تعیین شده، قرار دهد. از آن لحظه به بعد، بارگیری روی کشتی و همچنین تمام هزینههای بیمه و حمل دریایی بر عهده خریدار خواهد بود.
FOB یا Free On Board : تحویل کالا روی کشتی
در این روش، فروشنده کالا را روی عرشه کشتی در بندر مبدأ بارگیری میکند. پس از قرار گرفتن کالا روی کشتی، مسئولیت هرگونه خسارت یا گم شدن کالا از فروشنده به خریدار منتقل میشود. (توجه: در نسخههای قدیمی اینکوترمز، عبارت عبور از نرده کشتی به کار میرفت که در نسخه 2020 حذف شده است.
CFR یا Cost and Freight : هزینه کالا و کرایه حمل تا بندر مقصد
فروشنده موظف است هزینه حمل کالا را تا بندر مقصد بپردازد. اما ریسک آسیب دیدن یا تلف شدن کالا، از همان لحظه بارگیری روی کشتی در بندر مبدأ، متوجه خریدار است. بنابراین خریدار باید بیمه را خودش ترتیب دهد.
CIF یا Cost, Insurance and Freight : هزینه، بیمه و کرایه حمل تا مقصد
این قاعده نیز مختص حمل دریایی است. فروشنده علاوه بر کرایه حمل تا بندر مقصد، باید بیمهنامه کالا را نیز تهیه کند. در اینکوترمز ۲۰۲۰، فروشنده موظف است بیمهنامه با پوشش «کلوز A» (بالاترین سطح پوشش) ارائه دهد و ارزش بیمه باید حداقل ۱۱۰ درصد ارزش کالا باشد. (در نسخه ۲۰۱۰، پوشش کلوز C کافی بود.)
CPT یا Carriage Paid To : پرداخت کرایه حمل تا مقصد
این قاعده برای حملهای زمینی، هوایی و ریلی مناسب است. فروشنده هزینه حمل کالا را تا یک نقطه مشخص در کشور مقصد میپردازد، اما ریسک گم شدن یا آسیب دیدن کالا در همان لحظه تحویل به حامل اول، به خریدار منتقل میشود. خریدار باید بیمه را خودش تأمین کند.
CIP یا Carriage and Insurance Paid to : پرداخت کرایه حمل و بیمه تا مقصد
این قاعده مشابه CPT است، با این تفاوت که فروشنده موظف است بیمه کالا را نیز با پوشش کلوز A (حداقل ۱۱۰ درصد ارزش) تهیه کند. این روش بیشتر برای حملهای ترکیبی (زمینی + هوایی + دریایی) پیشنهاد میشود.
DPU یا Delivered at Place Unloaded : تخلیه کالا توسط فروشنده در مقصد تعیین شده
(توضیح این قاعده پیش از این در بخش جداگانه «اینکوترمز DPU چیست؟» به طور مفصل ارائه شد.)
DAP یا Delivered At Place : تحویل کالا در محل معین کشور مقصد (بدون تخلیه)
فروشنده کالا را به آدرس توافق شده در کشور مقصد میآورد، اما مسئولیتی برای تخلیه بار ندارد. همچنین پرداخت حقوق ورودی و مالیات گمرکی بر عهده خریدار است.
DDP یا Delivered Duty Paid : تحویل کالا در محل مشخص کشور مقصد با پرداخت کلیه عوارض
در این قاعده، فروشنده تمام هزینهها از جمله کرایه حمل، بیمه، حقوق گمرکی، مالیات ورودی و حتی هزینه تخلیه را تقبل میکند و کالا را کاملاً ترخیص شده به درب محل خریدار تحویل میدهد. این روش بیشترین تعهد را برای فروشنده ایجاد میکند.
اینکوترمز 2020 با نسخه قبلی چه تفاوتهایی دارد؟
از تاریخ 1 ژانویه 2020، کلیه قراردادهای تجارت بینالمللی باید بر اساس آخرین نسخه یعنی اینکوترمز 2020 تنظیم شوند. مهمترین تفاوتهای این نسخه با نسخه 2010 عبارت است از:
۱. حذف DAT و اضافه شدن DPU – در نسخه 2010 قاعده DAT (تحویل در ترمینال) وجود داشت که باعث ابهام میشد، اما در نسخه 2020 قاعده DPU (تحویل در مکان تخلیه شده) جایگزین آن شده و دیگر به ترمینال محدود نیست.
۲. ارتقای سطح بیمه در CIP و CIF – در نسخه 2010 فروشنده میتوانست با پوشش حداقلی (کلوز C) بیمه را تهیه کند، اما در نسخه 2020 فروشنده موظف به تهیه بیمهنامه با پوشش کلوز A و ارزش حداقل 110 درصد است.
جدول اینکوترمز 2020
در یک نگاه کلی، هرچه از قاعده EXW به سمت DDP حرکت کنیم، مسئولیت فروشنده بیشتر و مسئولیت خریدار کمتر میشود. برعکس، هرچه از DDP به سمت EXW برگردیم، خریدار مسئولیت بیشتری خواهد داشت. به همین دلیل، خریداران قواعد پایین جدول (مانند DDP) را ترجیح میدهند و فروشندگان قواعد بالای جدول (مانند EXW) را ترجیح میدهند.
جمعبندی
در این مقاله، با تمامی 11 قاعده اینکوترمز 2020 آشنا شدیم. دانستن این قواعد برای هر بازرگانی که قصد واردات یا صادرات کالا را دارد، کاملاً ضروری است. شرکت بازرگانی زارعی با تمرکز ویژه بر خدمات ترخیص کالا از گمرک، همواره آماده مشاوره به بازرگانان محترم در خصوص تأثیر هر یک از این قواعد بر هزینه و زمان ترخیص است. برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره رایگان، میتوانید با واحد کارشناسی ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱- اینکوترمز چیست؟
مجموعهای از قوانین بینالمللی است که وظایف، هزینهها و ریسکهای حمل کالا را میان خریدار و فروشنده تقسیم میکند.
۲- ترمهای حمل کداماند؟
۱۱ ترم شامل EXW، FCA، CPT، CIP، DPU، DAP، DDP (برای هر نوع حمل) و FAS، FOB، CFR، CIF (فقط برای حمل دریایی).
۳- کدام ترم به نفع خریدار است؟
DDP، زیرا فروشنده تمام هزینهها از جمله حقوق گمرکی را تا درب محل خریدار تقبل میکند.
۴- کدام ترم به نفع فروشنده است؟
EXW، زیرا فروشنده فقط کالا را در محل خود تحویل میدهد و مسئولیت دیگری ندارد.
۵- آیا اینکوترمز ۲۰۲۴ وجود دارد؟
خیر، آخرین نسخه رسمی اینکوترمز ۲۰۲۰ است و نسخه ۲۰۲۴ وجود ندارد.
